
 In
Museum Drachten loopt nog korte tijd de tentoonstelling Vrouwenpalet die samen
met Museum De Wieger in Deurne wordt georganiseerd. Het is een prachtige
tentoonstelling met korte levensverhalen en vaak heel mooie schilderijen van vrouwelijke
kunstenaars die werkten in een tijd dat het nog heel ongebruikelijk was dat
vrouwen een kunstopleiding volgden of hun kunst belangrijk vonden.
Rond
1900 werden de eerste vrouwen als leerling toegelaten op de Amsterdamse
Rijksacademie maar zeker de toenmalige directeur nam ze als kunstenaar niet
serieus. De meeste vrouwelijke kunstenaars gingen dan ook tijdelijk naar Parijs
waar veel particuliere opleidingen waren die graag vrouwen les gaven. Ook de
Duitse Paula Modersohn bijvoorbeeld maakte vier reizen naar Parijs. Vanuit
Nederland was het vooral Charlotte van Pallandt, uit een milieu waar het
kunstenaarschap voor vrouwen zeker niet geaccepteerd werd, die lange en mooie
jaren in Parijs woonde.
Else
Berg
Vrouwenpalet
Drachten opent terecht met een indrukwekkend zelfportret van Else Berg, geboren
in 1877 in Ratibor in de Duitse deelstaat Opper-Silezië. Ze wil tekenen en
schilderen en mag bij haar broer in Berlijn wonen waar ze is aangewezen op
particuliere academies en privé-lessen. Ze hoort daar over de ontwikkelingen in
Parijs en wil er ook heen, maar heeft zelf geen geld. Haar in de tabakshandel
rijk geworden vader vindt het goed dat ze samen gaat met Samuel Schwartz, een
Nederlandse graficus en schilder uit een aangetrouwde tak van de familie. Samen
trekken ze in 1909 naar Parijs. Ze zien de modernisering van de beeldende kunst
en maken kennis met Nederlandse schilders als Mondriaan, Sluijters en Leo
Gestel met wie ze voor het leven bevriend blijven. Een jaar later trokken Else en Samuel met Leo Gestel naar Amsterdam dat haar thuisbasis zal blijven. Ze trouwt met Samuel
“Mommie” Schwartz en krijgt zo de Nederlandse nationaliteit. Ze sluit
vriendschap met Charley Toorop en is actief in de kunstwereld en krijgt
waardering: Als in 1936 bij de opening van het Van Abbe-museum in Eindhoven de
voorhoede van de Nederlandse kunst wordt getoond hangt zij er ook. Na de
opkomst van de NSB wordt het steeds moeilijker en trekt ze zich terug in haar
atelier in Amsterdam. In november 1942 wordt Else Berg samen met Mommie Schwartz uit
haar huis gehaald en via de Hollandsche Schouwburg en Westerbork op transport
gesteld naar Auschwitz. Direct na aankomst worden ze vermoord.
In Drachten hangen vier prachtige schilderijen van haar.
Nola
Hatterman
Nola
Hatterman, geboren 1899, was van een andere generatie maar kwam ook uit een
welvarend gezin. Haar familie was betrokken bij de handel met Indië en als kind
was ze boos over de manier waarop er thuis over de inlandse bevolking werd
gesproken. Ze oriënteert zich breed in de kunsten en volgt privélessen in
tekenen, beeldhouwkunst, kostuumkunde en schilderen. Ze exposeert bij De Onafhankelijken,
een groep kunstenaars die onder meer samen exposeerden in het Stedelijk Museum.
Er hangt een prachtige levensgrote foto waarop ze bezig is een tentoonstelling
in te richten samen met Anneke van der Feer. Hatterman had contact met de
Surinaamse gemeenschap in Nederland en ze bezoekt Suriname, waar ze onder meer
het prachtige portret schildert van een verpleegster dat nu te zien is in
Drachten.
Anneke
van der Feer
Anneke
van der Feer kwam uit Sneek en was een overtuigd communiste. Haar leven lang
stond haar kunst in dienst van haar idealen. Ze raakt bevriend met Joris Ivens
en reist met hem naar Moskou en legt Russische arbeiders vast. Later woont ze
er vier jaar en werk van haar is te zien in het Poesjkin Museum. Ze maakt onder
meer het affiche voor de film van Ivens over Philips dat in 2001 wordt gekozen
als mooiste filmaffiche uit Nederland. Ook maakt ze deel uit van de Veerse
joffers, negen vrouwen die elkaar ontmoetten in Zeeland en exposeerden in het
Veers Museum. In Drachten hangen tekeningen van haar, een mooi schilderij
van een ingebouwde stadswoning en natuurlijk het affiche.
Vrouwenpalet,
nog tot 22 november in Drachten en Deurne, daarna in aangepaste vorm in de
Kunsthal in Rotterdam. Er is een prachtig boek verschenen bij Uitgeverij
Waanders met levensverhalen. Uiteraard heb ik daarvan gebruik gemaakt. ---------- De schrijver heeft de plaatjes geleverd.

|